تحلیل اقتصادی یارانه‌های پنهان انرژی در بودجه کشور

به گزارش آسمان اقتصاد، بر اساس برآوردهای رسمی، حجم یارانه‌های پنهان انرژی در ایران سالانه بیش از هزار هزار میلیارد تومان تخمین زده می‌شود؛ رقمی که عمدتاً به دلیل فروش حامل‌های انرژی مانند بنزین، گاز، برق و گازوئیل با قیمتی بسیار پایین‌تر از نرخ‌های جهانی و حتی قیمت تمام‌شده داخلی است. این در حالی است که بخش زیادی از این یارانه‌ها نه به اقشار آسیب‌پذیر، بلکه به دهک‌های پردرآمدتر جامعه که مصرف انرژی بالاتری دارند، تعلق می‌گیرد.

از منظر اقتصادی، یارانه‌های پنهان انگیزه مصرف بی‌رویه انرژی، قاچاق سوخت، اتلاف منابع و کاهش بهره‌وری را افزایش می‌دهند. همچنین مانع از توسعه سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های انرژی، نوسازی صنایع و استفاده از فناوری‌های کم‌مصرف و پاک می‌شوند. در واقع، دولت با پرداخت این یارانه‌ها، به جای هدایت منابع به سمت آموزش، سلامت، رفاه اجتماعی یا توسعه زیرساخت‌ها، بودجه خود را در مسیری فرساینده هزینه می‌کند.

از طرف دیگر، وجود این یارانه‌ها مانع از اصلاح قیمت‌ها، واقعی شدن نرخ انرژی و شکل‌گیری بازار رقابتی در بخش انرژی شده است. پیامد این وضعیت، عدم جذابیت برای سرمایه‌گذاران داخلی و خارجی، فرسودگی نیروگاه‌ها، خام‌فروشی منابع و وابستگی بیشتر به درآمدهای نفتی است.

اصلاح یارانه‌های پنهان، اگرچه اقدامی حساس و پرهزینه اجتماعی در کوتاه‌مدت است، اما یک ضرورت اجتناب‌ناپذیر برای نجات اقتصاد ملی محسوب می‌شود. البته این اصلاح باید تدریجی، هدفمند و با پشتوانه سیاست‌های جبرانی برای حمایت از دهک‌های پایین صورت گیرد تا از فشار اجتماعی و تبعات معیشتی آن کاسته شود.

بدون این اصلاحات، نه‌تنها بودجه کشور به گروگان یارانه‌های غیرکارآمد باقی می‌ماند، بلکه فرصت‌های توسعه نیز یکی‌یکی از بین خواهند رفت.

نویسنده: مهسا باغفلکی